1. Van beginbalans tot eindbalans
De dubbele boekhouding registreert alle verrichtingen van een onderneming. Het proces verloopt als volgt:
Beginbalans
→
Dagboeken
(journaalboekingen)
(journaalboekingen)
→
Grootboek
→
Proefbalans
→
Inventaris-
verrichtingen
verrichtingen
→
Eindbalans &
Resultaat
Resultaat
Dubbel boekhouden = elke verrichting staat minstens 2 keer geregistreerd:
Debet = Credit (altijd in evenwicht). De som van alle debetbedragen is altijd gelijk aan de som van alle creditbedragen.
Debet = Credit (altijd in evenwicht). De som van alle debetbedragen is altijd gelijk aan de som van alle creditbedragen.
Redeneerschema, journaal en grootboek
| Instrument | Wat is het? | Volgorde |
|---|---|---|
| Redeneerschema | Tabel met debet- en creditrekeningen per verrichting. Je noteert: rekeningnummer, naam, A/P/K/O, +/-, en het bedrag in debet of credit. Wordt gevraagd op het examen. | 1e stap (analyseren) |
| Journaal | Chronologisch overzicht van alle boekingen. Per datum: alle debetrekeningen (met inspringing voor creditrekeningen). | 2e stap (registreren) |
| Grootboek | Per rekening een T-rekening: links = debet, rechts = credit. Hierin zie je het saldo van elke rekening. | 3e stap (per rekening) |
2. Het redeneerschema: opbouw en regels
Op het examen werk je met het digitale redeneerschema. Zo ziet het eruit:
| Nummer | Rekeningnaam | A/P/K/O | +/– | Debet | Credit | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Debet | 40000 | Handelsdebiteuren | A | + | 3.883,20 | |
| 70800 | Toegestane kortingen (–) | O | – | 162,50 | ||
| Credit | 70400 | Verkopen handelsgoederen | O | + | 3.250,00 | |
| 74600 | Doorgerekende kosten | O | + | 50,00 | ||
| 45110 | Verschuldigde btw | P | + | 645,70 | ||
| 48800 | Verpakking bij klanten | P | + | 100,00 | ||
| Totaal | 4.045,70 | 4.045,70 | ||||
Examentips voor het redeneerschema:
- Rekeningnummer = altijd 5 cijfers
- Rekeningnaam verschijnt automatisch als je het nummer invult
- A/P/K/O en +/– zijn facultatief (worden niet beoordeeld, maar helpen je redeneren)
- Debet = Credit: wordt automatisch berekend (geen puntenaftrek als ongelijk, maar je maakt een fout)
- Gebruik een minimum aantal regels (efficiënt werken)
- Elke regel: rekeningnummer + bedrag + juiste zijde (D of C) moet correct zijn
3. A/P/K/O — soort rekening
| Code | Soort | Stijgt bij | Daalt bij | Voorbeelden |
|---|---|---|---|---|
| A | Actief | Debet (+) | Credit (–) | 40000 Handelsdebiteuren, 55100 Belfius, 57000 Kas |
| P | Passief | Credit (+) | Debet (–) | 44000 Leveranciers, 45110 Verschuldigde btw, 17300 Schulden aan kredietinstellingen |
| K | Kosten | Debet (+) | Credit (–) | 60400 Aankopen handelsgoedren, 61000 Huur, 63020 Afschrijvingen |
| O | Opbrengsten | Credit (+) | Debet (–) | 70400 Verkopen, 74600 Doorgerekende kosten, 70800 Toegestane kortingen (–) |
Let op tegenrekeningen: Rekeningen met (–) in de naam (bv. 70800 Toegestane kortingen (–)) worden geboekt op de tegenovergestelde zijde. Toegestane kortingen zijn een opbrengstvermindering en staan in debet.
4. MAR — Minimum Algemeen Rekeningstelsel
Het MAR is de standaard rekeningindeling voor alle Belgische ondernemingen. Je krijgt het volledige MAR bij op het examen.
| Klasse | Naam | Belangrijkste rekeningen |
|---|---|---|
| ▶ Balansrekeningen (klasse 1–5) | ||
| Klasse 1 | Eigen vermogen, voorzieningen en schulden op meer dan 1 jaar | 10000 Geplaatst kapitaal · 13000 Reserves · 14000 Overgedragen winst · 17300 Schulden aan kredietinstellingen · 17400 Hypothecaire lening |
| Klasse 2 | Oprichtingskosten, vaste activa en vorderingen op meer dan 1 jaar | 22100 Gebouwen · 23100 Machines · 24000 Meubilair · 23009/24009 Afschrijvingen (–) |
| Klasse 3 | Voorraden en bestellingen in uitvoering | 34000 Voorraad handelsgoederen · 34090 Waardevermindering voorraad (–) |
| Klasse 4 | Vorderingen en schulden op ten hoogste 1 jaar | 40000 Handelsdebiteuren · 44000 Leveranciers · 45110 Verschuldigde btw · 41110 Aftrekbare btw · 45100 Te betalen btw · 42300 Vervallende leningen · 48800 Verpakking bij klanten · 41800 Terug te sturen verpakking |
| Klasse 5 | Geldbeleggingen en liquide middelen | 55100 Belfius · 55300 ING · 55500 BNP Paribas Fortis · 57000 Kas · 58000 Interne overboekingen |
| ▶ Resultatenrekeningen (klasse 6–7) | ||
| Klasse 6 | Kosten | 60400 Aankopen handelsgoederen · 60800 Ontvangen kortingen (–) · 61000 Huur · 61213 Elektriciteit · 62020 Bezoldigingen bedienden · 63020 Afschrijvingen op materiële vaste activa · 65700 Betalingskortingen aan klanten · 60401 Retours op aankopen (–) · 49000 Over te dragen kosten · 49200 Toe te rekenen kosten |
| Klasse 7 | Opbrengsten | 70400 Verkopen handelsgoederen · 70800 Toegestane kortingen (–) · 74600 Doorgerekende kosten · 75700 Betalingskortingen van leveranciers · 70401 Retours op verkopen (–) · 49100 Verkregen opbrengsten · 49300 Over te dragen opbrengsten |
5. Proef- en saldibalans
Proefbalans: overzicht van alle rekeningen met hun totaalbedrag debet en totaalbedrag credit. Controle: totaal debet = totaal credit.
Saldibalans: overzicht van het saldo per rekening (= verschil tussen debet- en credittotaal). Basis voor de jaarrekening.
Definitieve saldibalans: na alle inventarisverrichtingen (afschrijvingen, voorraadwijzigingen, overlopende rekeningen, geraamde belasting, bestemming resultaat).
Saldibalans: overzicht van het saldo per rekening (= verschil tussen debet- en credittotaal). Basis voor de jaarrekening.
Definitieve saldibalans: na alle inventarisverrichtingen (afschrijvingen, voorraadwijzigingen, overlopende rekeningen, geraamde belasting, bestemming resultaat).
Voorbeeld: proef- en saldibalans opstellen
Stel dat onderneming Veldman volgende boekingen had in het boekjaar:
- Beginbalans: Kas 500, Belfius 5.000, Handelsgoederen 3.000, Meubilair 8.000, Leveranciers 2.000, Kapitaal 14.500
- Aankoopfactuur: 2.000 handelsgoederen + BTW 420 / leveranciers 2.420
- Verkoopfactuur: debiteur 3.630 / verkopen 3.000 + btw 630
- Betaling leverancier 2.420 via bank
- Inning klant 3.630 via bank
- Afschrijving meubilair: (8.000 / 5 jaar) = 1.600
Stap 1 — Proefbalans (totalen debet en credit per rekening, vóór inventaris):
| Rekening | Totaal Debet | Totaal Credit | Saldo D | Saldo C |
|---|---|---|---|---|
| 10000 Kapitaal | – | 14.500 | 14.500 | |
| 24000 Meubilair | 8.000 | – | 8.000 | |
| 34000 Handelsgoederen | 3.000 | – | 3.000 | |
| 40000 Handelsdebiteuren | 3.630 | 3.630 | – | – |
| 41110 Aftrekbare btw | 420 | – | 420 | |
| 44000 Leveranciers | 4.420 | 4.420 | – | – |
| 45110 Verschuldigde btw | – | 630 | 630 | |
| 55100 Belfius | 8.630 | 2.420 | 6.210 | |
| 57000 Kas | 500 | – | 500 | |
| 60400 Aankopen handelsgoederen | 2.000 | – | 2.000 | |
| 70400 Verkopen | – | 3.000 | 3.000 | |
| TOTAAL | 30.600 | 30.600 | 20.130 | 18.130 |
Totaal debetzijde = totaal creditzijde van de proefbalans ✓ (30.600 = 30.600). Het verschil in saldi (20.130 – 18.130 = 2.000) is het voorlopig resultaat (winst).
Stap 2 — Inventarisverrichting: afschrijving meubilair 1.600 euro toevoegen:
| Rekening | Saldo D | Saldo C |
|---|---|---|
| ... (alle rekeningen hierboven) ... | ||
| 63020 Afschrijvingen MVA (nieuw na inventaris) | 1.600 | |
| 24009 Afschr. en waard.verm. meubilair (–) (nieuw na inventaris) | 1.600 | |
| Definitieve saldibalans — saldo-totalen | 21.730 | 19.730 |
Resultaat (winst) na afschrijving = 21.730 – 19.730 = 2.000 – 1.600 = 400 euro nettoresultaat.
De definitieve saldibalans is de basis voor de jaarrekening (balans + resultatenrekening).
De definitieve saldibalans is de basis voor de jaarrekening (balans + resultatenrekening).